bio-saroyan1
bio-saroyan2 arm

Ուիլիըմ Սարոյեան, միջազգային համբաւի տիրացած ամերիկահայ գրող, թատերագիր, մարդասէր եւ ազգասէր անձ մըն էր: Իր համբաւը, ինչպէս նաեւ իր մնայուն յաջողութիւնը իբր գրող, ծագում կ՛առնէ 1930-ական թուականներուն: Տակաւին մինչեւ այսօր մեզ կը հմայեն եւ կը յուզեն իր գործերը հարիւրաւոր պատմուածքներով, թատրերգութիւններով, վէպերով, ոտանաւորներով եւ յուշագրութիւններով: Միլիոնաւոր ընթերցողներ զուարճացուց եւ վերացուց անոնց հոգիները:

Սարոյեանի տաղանդը առաջին անգամ ըլլալով, յայտնի եղաւ Պոսթըն հրատարակուող Հայրենիք թերթի միջոցով: 1934-ին, 26 տարեկանին, Ուիլիըմ Սարոյեան, կայծակի նման ցնցեց գրական աշխարհը իր առաջին հատորի հրատարակութեամբ` Խիզախ Պատանին Թռչող Լարախաղի Վրայ, վերնագրով: Ինչպէս նաեւ 1939-ին, Պրոտուէյի վրայ յաջողութիւն գտած իր առաջին թատրերգութիւնը, Իմ Սիրտը Լեռներուն Մէջ է, վերնագրով:

Նոյն տարին, Սարոյեան եղաւ առաջին ամերիկացի գրողը որ արժանացաւ, թէ Թատերախաղի Քննադատներու Շրջանակ-ի մրցանակին, եւ թէ Փիւլիցըր Մրցանակ-ին` Կեանքիդ Ժամանակը, թատրերգութեան համար: Սարոյեան մերժեց ստանալ Փիւլիցըր Մրցանակը առարկելով թէ, «առեւտուրը պէտք չէ որ արուեստը հովանաւորէ» եւ աւելցուց, «այս գործս ուրիշ գործերէս աւելի լաւ կամ մեծ չէ»:

Սարոյեան անզուգական գրող մըն է: Հաւատացած է որ Սէն Ուագին Հովիտը եւ հայ մշակոյթը կարեւոր աղբիւրներ հանդիսացած են իր գրական ներշնչանքին: Յատկապէս նշմարելի է այս երեւոյթը Անունս Արամ է, ժողովածուին մէջ, որ 1940-ին, ընտրուեցաւ ամսուայ լաւագոյն գիրքերէն մին, որ գրողին մօրը նուիրուած է եւ Էմ.Ճի.Էմ.-ի կողմէ վերածուած է ֆիլմի` արժանանալով Շարժանկարի Կաճառի Մրցանակին, Օսքար` Լաւագոյն Պատմուածքին համար:

1943-ի Փետրուարին, 35 տարեկան Ուիլիըմ Սարոյեան կ՛ամուսնանայ 18 տարեկան դերասանուհի Քէրըլ Մարքըսին հետ: Պսակը տեղի կ՛ունենայ Օհայօ նահանգի Տէյթըն քաղաքին մէջ: Անոնք կը բախտաւորուին 2 զաւակներով. Արամ, ծնած 1944-ին, եւ Լուսի, ծնած 1946-ին: Վեց տարուայ ամուսնութենէ ետք` կ՛ամուսնալուծուին: 1951-ին, նոյն կնոջը հետ կրկին ամուսնանալէ ետք, դարձեալ կ՛ամուսնալուծուին, երկրորդ եւ վերջին անգամ ըլլալով:

Ուիլիըմ Սարոյեան մեծ ժողովրդականութիւն շահեցաւ 1930-ական, 40-ական եւ 50-ական թուականներուն: Իր ժամանակաշրջանին հրատարակած է 60-է աւելի գիրքեր: Իր գործերը թարգմանուած են աւելի քան 24 լեզուներու եւ ծախուած են միլիոններով:

Սարոյեանը լիովին ըմբոշխնելու համար թէ իր արձակի եւ թէ իր թատերախաղերու մէջ` պէտք է որ իրեն «հետը» ըլլաս: Սա որոշ ճիգի կը կարօտի, սակայն անգամ մը որ իրեն հետը եղար, քու չգտնուած տեղերը կրնայ տանիլ քեզ:

Սարոյեան կը գրէ մարդասիրաբար, ուժգնութեամբ եւ անդուլ խանդավառութեամբ: Իր գլխաւոր նիւթերն են տենչանք, յոյս եւ պարկեշտութիւն: Նիւթապաշտութիւնն ու համբաւը նշանակութիւն չունին իրեն համար: Իր գործերը կուգան փաստելու բոլոր ժողովուրդներու, յատկապէս խոնարհներու եւ միամիտներու հիմնական բարութիւնն ու կեանքի արժէքը: Անգամ մը դիտել տուաւ, թէ գրելը իրեն համար անհրաժեշտ էր «որովհետեւ չեմ ուզեր հաւատալ որ հիւանդ եմ կամ կէս մեռած, կ՛ուզեմ լաւագոյնը ըլլալ, որովհետեւ իմ բուժումս գրել է»: Իր կենդանութեան օրոք վերջին հրատարակուած Մահազդներ, հատորին մէջ գրեց. «Գործս գրել է, սակայն իսկական գործս ըլլալ է»:

Սարոյեան, հայերուն համար խօսեցաւ աշխարհին: Միջազգային ճանաչում տուաւ իր ժողովուրդին այն ժամանակ երբ հայերը ցրուած էին եւ խտրութեան ու ատելութեան կը հանդիպէին շարունակ: Իր գրականութեան միջոցով, Սարոյեան, հայ ժողովուրդի, մշակոյթի, եւ առաքինութիւններու մասին աւելի լուսաբանեց հանրային կարծիքը քան որեւէ անձ հայոց պատմութեան մէջ: Միջազգային չափանիշով` հայ ժողովուրդի ծոցէն ելած ամենէն նշանաւոր գրական դէմքը կը հանդիսանայ Սարոյեանը:

Ուիլիըմ Սթօնհիլ Սարոյեան, ծնած է Ֆրէզնօ, Գալիֆորնիա, Երկուշաբթի, 31 Օգոստոս 1908-ին: Չորրորդ զաւակն էր, քարոզիչ եւ բանաստեղծ` Պիթլիսէն գաղթած Արմենակ եւ Թագուհի Սարոյեաններու: Կը մահանայ քաղցկեղէ` Երկուշաբթի, 18 Մայիս, 1981-ին, 72 տարեկանին իր ծնած տեղէն մէկ մղոն հեռու: «Ամէն մարդ պէտք է մեռնի», կ՛ըսէր, «սակայն միշտ հաւատացած եմ թէ ես բացառութիւն պիտի կազմէի: Հիմա ի՞նչ»:

Ուիլիըմ Սարոյեան մահացաւ, արուեստագիտական շրջանը վերջ գտաւ: Ան սիրեց Ամերիկան, բայց չմոռցաւ Հայաստանը: Սարոյեան ուզեց որ իր սիրտը հայկական բարձրաւանդակին մէջ ըլլայ: Իր մահուընէ տարի մը ետք, դիակիզուած աճիւններուն կէսը հանգստացաւ Հայաստանի մայրաքաղաք` Երեւանի Մեծերու Պանթէոնին մէջ, իսկ միւս կէսը` յետագային թաղուեցաւ Արարատ գերեզմանատան մէջ, Ֆրէզնօ, Գալիֆորնիա:

22 Մայիս, 1991-ին, Ուիլիըմ Սարոյեան առաջին անձը եղաւ որ մեծարուեցաւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու եւ Խորհրդային Միութեան թղթատարական գործակալութեանց կողմէ իրենց հրատարակած յիշատակի դրոշմաթուղթերու շնորհիւ: Հրատարակութեան առաջին օրուայ հանդիսութիւնները միաժամանակ տեղի ունեցան Ֆրէզնօ, Գալիֆորնիա, եւ Երեւան, Հայաստան:

Սարոյեանի անտիպ ձեռագիրներու քանակը կը գերազանցէ իր հրատարակած ործերուն թիւը: Իր մահէն ետք, 1981-էն մինչեւ 2003 թուականը, 23 գիրքեր հրատարակուած են իր կեանքին ու գործերու մասին: